Lífshættir arnarins

Val varpsvæða | Varp | Ungar | Fæða

Á hvernig stöðum verpa ernir?
Nú verpa ernir fyrst og fremst í eyjum og hólmum og lágum nesjum og klettsnösum skammt frá sjó. Nokkur pör verpa á hraundröngum en engir ernir verpa um þessar mundir að staðaldri í ókleifum hömrum eða bröttum fjallshlíðum en slíkir staðir voru helstu heimkynni arna fyrir um 100 árum þegar ofsóknir höfðu hrakið fuglana upp í ógenga hamra. Hreiðrið er stundum mikil lurkadyngja en stundum aðeins gróp í grassvörð, fóðrað með sinu. Einnig nota ernir þangdrjóla og hvannir í hreiðrið.

Arnarhreiður í úfnu hrauni - Ljósmynd © Jóhann Óli Hilmarsson

Breytingar á vali varpsvæða
Langt fram á 20. öld urpu ernir yfirleitt á óaðgengilegum stöðum, einkum í ókleifum hömrum en varp á lágum og aðgengilegum stöðum, í hólmum í ám, vötnum og sjó var fremur sjaldgæft. Upp úr 1940 hurfu ernir smám saman úr hömrum en byrjuðu á sama tíma að verpa að staðaldri í eyjum og hólmum fyrir landi.

Ernir kjósa sennilega að verpa á láglendi og það hafa þeir væntanlega gert áður en maðurinn kom til sögunnar. Ýmsir kostir fylgja því að verpa á láglendi, m.a. er líklegt að minni orka fari í veiðar og flug að og frá hreiðri. Einnig getur verið veðursælla og snjóléttara í hólmum og nesjum en í háum hömrum. Vísvitandi truflun, eyðilegging hreiðra og arnardráp fyrr á öldum, svo og umferð á viðkvæmum tíma vegna margvíslegra nytja af hólmum og eyjum, hefur fælt ernina smám saman upp í hamra. Þar voru meiri líkur á að þeim tækist að koma upp ungum.

Trúlega voru helstu ástæður fyrir varpi arna í ókleifum klettum: öryggi fyrir ofsóknum, yfirsýn, skjól fyrir veðrum og loks að aðra góða og örugga varpstaði vantaði. Sumir vilja e.t.v. bæta við vernd fyrir ásókn refa. Ernir verpa á mörgum stöðum sem eru aðgengilegir fyrir lágfótu, hér á landi sem og annars staðar, og ernir drepa yrðlinga. Það er því ólíklegt að örnum stafi mikill ótti af refum.

Þegar ernir voru friðaðir snemma á 20. öld, búseta í eyjum lagðist af og nytjar af eyjum minnkuðu um miðja öldina, áttu ernir aftur griðlönd á sínum fornu varpstöðvum. Það tók því erni ekki nema sem svarar 1–2 arnarkynslóðum (1940–1970) að flytja heimkynni sín að mestu leyti úr hömrum í landi út í tanga og hólma. Sennilega hefur tekið mörg hundruð ár að hrekja þá upp í fjöllin, og alltaf voru einhverjir ernir sem reyndu að verpa úti í eyjum, þrátt fyrir að hreiður þeirra væru eyðilögð.

Meira um lífshætti arna: Varp | Ungar | Fæða

Til baka